Reguła 23 reguluje zasady gry w formacie fourball, w którym dwóch partnerów tworzy wspólną stronę, lecz każdy z nich gra przez całą rundę własną piłką. Siłą tego formatu jest zasada punktowania: o wyniku strony na każdym dołku decyduje lepszy z obu wyników — co sprawia, że jeden partner może dosłownie „uratować” stronę na dołku, który drugiemu nie wyszedł. Format ten funkcjonuje zarówno w match play, jak i w stroke play, a ogólne reguły 1–20 są w nim modyfikowane przez przepisy zawarte właśnie w tej sekcji. Fourball pojawia się w grze towarzyskiej i turniejach amatorskich bardzo często, a znajomość jego szczegółowych zasad — dotyczących kolejności gry, wzajemnej pomocy, prowadzenia karty wyników i konsekwencji naruszeń — chroni stronę przed nieoczekiwaną utratą dołka lub dyskwalifikacją. Warto ją znać nie tylko teoretycznie, bo wiele przepisów fourball różni się istotnie od zasad obowiązujących przy grze indywidualnej.
23.1 — Ogólnie o fourball
W fourball dwóch partnerów tworzy stronę i każdy z nich gra własną piłką — wynik strony na każdym dołku to niższy (lepszy) wynik osiągnięty przez jednego z nich. Do tego formatu stosuje się ogólne reguły 1–20, zmodyfikowane przepisami sekcji 23. Istnieje też odmiana zwana bestball, w której pojedynczy gracz rywalizuje ze stroną złożoną z dwóch lub trzech partnerów, z których każdy gra własną piłką zgodnie z tymi samymi zmodyfikowanymi regułami — przy trzech partnerach każde odniesienie do „innego partnera” obejmuje obu pozostałych.
23.2 — Punktacja w fourball
Sekcja ta porządkuje całość zasad punktowania w fourball — od sposobu ustalania wyniku strony na dołku, przez prowadzenie karty wyników w stroke play, aż po szczególny wyjątek od reguły 11.2. Szczegółowe przepisy rozpisane są w podpunktach 23.2a–23.2c.
23.2a — Wynik strony na dołku w match play i w stroke play
Gdy obaj partnerzy zakończą dołek zgodnie z regułami, wynik strony to lepszy z ich dwóch wyników; gdy tylko jeden zakończy dołek prawidłowo, jego wynik reprezentuje stronę — drugi nie musi dobijać. Gdy żaden z partnerów nie zakończy dołka zgodnie z regułami, strona nie uzyskuje wyniku: w match play oznacza to przegraną dołka (chyba że strona przeciwna poddała dołek lub go wcześniej przegrała inaczej), a w stroke play skutkuje dyskwalifikacją — o ile błąd nie zostanie naprawiony we właściwy sposób. W praktyce jeden partner może grać rolę „zabezpieczenia” dla drugiego — gdy jeden zapewni stronie wynik, drugi może grać bez presji lub wcale nie kończyć dołka.
23.2b — Karta wyników strony w stroke play
W stroke play strona posługuje się jedną kartą wyników, na której obowiązkowo zapisuje się wynik brutto strony na każdym dołku; na każdym dołku musi figurować wynik brutto przynajmniej jednego z partnerów, wyraźnie przypisany do konkretnej osoby — brak takiego przypisania grozi dyskwalifikacją strony. Można bez kary wpisać wyniki obu partnerów, pod warunkiem że każdy jest czytelnie przypisany do właściwego gracza; nie wystarczy wskazać ogólnego wyniku strony bez przypisania go do konkretnego partnera. Do poświadczenia wyników na karcie wystarczy podpis jednego z partnerów. Choć formalności są uproszczone względem gry indywidualnej, czytelność przypisania wyników do graczy jest bezwzględnym wymogiem.
23.2c — Kiedy reguła 11.2 nie ma zastosowania w fourball
W jednej ściśle określonej sytuacji reguła 11.2 (zakazująca celowego odbijania lub zatrzymywania poruszającej się piłki) nie ma zastosowania w fourball: gdy partner gracza zakończył już dołek, a piłka gracza musiałaby wpaść do dołka, żeby strona uzyskała lepszy wynik — ale jednocześnie nie ma żadnych szans, że ta piłka faktycznie do dołka wpadnie. Celowe odbicie lub zatrzymanie takiej piłki nie pociąga za sobą kary dla osoby, która to uczyni, jednak wynik gracza na tym dołku nie może być wtedy zaliczony stronie. To precyzyjny wyjątek eliminujący bezsensowne oczekiwanie na piłkę, która i tak nie wpadnie.
23.3 — Rozpoczęcie i zakończenie rundy; zakończenie dołka
Sekcja ta określa, kiedy formalnie zaczyna się i kończy runda strony, oraz kiedy strona uznawana jest za tę, która zakończyła poszczególny dołek. Szczegółowe przepisy obejmują podpunkty 23.3a–23.3c.
23.3a — Rozpoczęcie rundy
Runda strony oficjalnie rozpoczyna się z chwilą, gdy jeden z partnerów wykona pierwsze uderzenie na ich pierwszym dołku. Nie muszą obaj ruszyć do gry jednocześnie — wystarczy uderzenie jednego z nich.
23.3b — Zakończenie rundy
W match play runda strony kończy się w momencie wygrania meczu lub — jeśli regulamin turnieju to dopuszcza — zremisowania ostatniego dołka. W stroke play runda strony kończy się, gdy obaj partnerzy wbiją piłki do dołka na ostatnim dołku (lub naprawią ewentualne błędy zgodnie z regułami), albo gdy jeden z nich dobije do dołka na ostatnim dołku, a drugi świadomie zdecyduje, że nie dokończy tego dołka. Ta druga możliwość daje parze pewną elastyczność przy kończeniu rundy.
23.3c — Zakończenie dołka
W match play strona kończy dołek, gdy obaj partnerzy wbiją piłki do dołka lub poddadzą następne uderzenie, albo gdy jeden zakończy dołek a wynik drugiego nie może być zaliczony stronie, albo gdy wynik na dołku jest już rozstrzygnięty niezależnie od dalszej gry. W stroke play strona kończy dołek, gdy jeden partner wbije piłkę do dołka, a drugi albo również ją dobije, albo zdecyduje się nie kończyć dołka, albo zostanie zdyskwalifikowany na tym dołku. W obu formatach partner z lepszym wynikiem może skończyć grę na dołku wcześniej, gdy wynik drugiego i tak już nie poprawi rezultatu strony.
23.4 — Reprezentowanie strony przez jednego lub obu partnerów
Strona może być przez całą rundę lub jej dowolną część reprezentowana przez jednego partnera — obaj nie muszą być jednocześnie obecni ani grać na każdym dołku. Jeśli partner dołącza do gry po jej rozpoczęciu, może zacząć grać dla strony wyłącznie między dołkami: w match play przed tym, jak ktokolwiek w meczu rozpocznie nowy dołek; w stroke play przed tym, jak drugi partner rozpocznie dołek. Wejście do gry tuż po jej rozpoczęciu przez drugiego partnera lub jakiegokolwiek gracza w meczu oznacza, że spóźniony partner może zagrać dopiero od następnego dołka. To ważna zasada dla sytuacji, gdy jeden z partnerów spóźnia się lub musi opuścić część rundy.
23.5 — Działania gracza pomagające w grze partnera
Ta sekcja wyjaśnia, jakie działania przy piłce partnera może podejmować gracz i jak kształtuje się odpowiedzialność za ewentualne naruszenia. Szczegółowe przepisy zawierają podpunkty 23.5a i 23.5b.
23.5a — Gracz może podjąć dowolne działania związane z piłką partnera, identycznie jak partner
Mimo że każdy z partnerów gra własną piłką, może wykonywać przy piłce partnera wszelkie czynności, które sam partner byłby uprawniony wykonać przed uderzeniem — zaznaczenie położenia piłki, podniesienie jej, odkładanie, dropowanie i kładzenie. Zarówno gracz, jak i jego caddie mogą pomagać partnerowi na wszystkie sposoby, na jakie mógłby pomagać caddie partnera (np. udzielać porad i podejmować inne dozwolone działania z reguły 10) — jednak nie mogą udzielać takiej pomocy, jakiej caddie partnera zgodnie z regułami udzielać nie może. W stroke play partnerzy nie mogą się umawiać, by pozostawiać piłkę na greenie w celu pomocy sobie nawzajem lub innemu graczowi. Zakres wzajemnej pomocy jest szeroki, ale wyraźnie ograniczony przepisami reguły 10.
23.5b — Partner odpowiada za działania gracza
Każde działanie gracza przy piłce lub sprzęcie partnera traktowane jest tak, jakby podjął je sam partner. Jeżeli działanie gracza naruszyłoby regułę, gdyby wykonał je partner — to partner, nie gracz, który to zrobił, otrzymuje stosowną karę. Dotyczy to m.in. poprawiania warunków wpływających na uderzenie partnera, przypadkowego przemieszczenia jego piłki lub podniesienia jej bez zaznaczenia pozycji. Ta sama zasada obejmuje działania caddiego gracza przy piłce partnera. Odpowiedzialność za błąd spada więc zawsze na partnera, nawet jeśli fizycznie działał ktoś inny.
23.6 — Kolejność grania strony
Partnerzy mogą grać w kolejności najkorzystniejszej dla strony — gdy zgodnie z regułami przychodzi czas na uderzenie gracza, może zamiast niego uderzyć jego partner. Wyjątek w match play: gracz, któremu podarowano następne uderzenie, nie może kontynuować gry na tym dołku, jeśli mogłoby to pomóc partnerowi. Jeśli mimo to zagra, jego wynik na dołku pozostaje bez kary, ale wynik partnera na tym dołku nie może być zaliczony stronie. Elastyczność w kolejności uderzeń to realne narzędzie taktyczne — strona może decydować, kto zagra w danym momencie, by zmaksymalizować szanse na dobry wynik.
23.7 — Partnerzy mogą dzielić się kijami
Ogólna reguła 4.1b(2) jest w fourball zmodyfikowana tak, że partnerzy mogą używać wspólnych kijów — pod jednym warunkiem: łączna liczba kijów należących do obu partnerów razem nie może przekraczać 14. Daje to parze pewną elastyczność w zestawieniu sprzętu na rundę.
23.8 — Ograniczenie dla gracza stojącego za partnerem podczas wykonywania uderzenia
Poza ograniczeniami wynikającymi z ogólnej reguły 10.2b(4), graczowi bezwzględnie nie wolno ustawiać się na lub w pobliżu przedłużenia linii gry za piłką partnera podczas wykonywania przez niego uderzenia — o ile celem jest pozyskanie informacji przydatnych do własnego kolejnego uderzenia. Naruszenie tej zasady skutkuje karą główną. Przepis ten chroni uczciwość gry i uniemożliwia korzystanie z obserwacji linii gry partnera dla własnych celów.
23.9 — Kiedy karę stosujemy dla jednego z partnerów, a kiedy dla obu
Sekcja ta rozstrzyga, czy kara za naruszenie reguły przez jednego z partnerów dotyczy wyłącznie jego, czy też rozciąga się na całą stronę. Zależy to od rodzaju kary i formatu gry — szczegóły opisują podpunkty 23.9a i 23.9b.
23.9a — Kary inne niż dyskwalifikacja
Zasadą ogólną jest, że kara inna niż dyskwalifikacja obejmuje tylko gracza, który naruszył regułę — nie jego partnera. Kara uderzeń dodawana jest wyłącznie do wyniku winnego gracza. W match play, gdy gracz otrzymuje karę główną (utratę dołka), jego wynik nie może być zaliczony stronie na tym dołku, lecz partner może bez żadnych konsekwencji kontynuować grę dla strony. Reguła wskazuje jednak sytuacje, w których kara obejmuje obu partnerów — jedną z nich jest naruszenie reguły 4.1b dotyczącej limitu 14 kijów (dzielenie się, dodawanie lub wymiana kijów), a tekst reguły wymienia łącznie trzy takie przypadki. Warto zatem być świadomym, że nie wszystkie naruszenia są „prywatną sprawą” jednego gracza.
23.9b — Kary dyskwalifikacji
Cała strona podlega dyskwalifikacji, gdy jeden z partnerów naruszy określone reguły: standardy zachowania gracza (reguła 1.2), granie zgodnie z regułami (reguła 1.3), używanie niedopuszczalnych kijów do uderzenia (reguła 4.1a), procedurę wykluczenia kijów z gry (reguła 4.1c), używanie niedopuszczalnych piłek (reguła 4.2a), korzystanie z niedozwolonego sprzętu (reguła 4.3), nieuzasadnione opóźnianie gry (reguła 5.6a), nieprawidłowe postępowanie przy zawieszeniu gry przez Komitet (reguła 5.7b), naruszenie reguł obszaru tee (reguła 6.2b — wyłącznie w match play) oraz inne wskazane reguły mające zastosowanie wyłącznie w stroke play. Naruszenie przez jednego partnera tych konkretnych przepisów pociąga za sobą dyskwalifikację całej strony — to najpoważniejsza konsekwencja w fourball.
Co ta reguła oznacza w praktyce
W codziennej grze fourball największą korzyścią formatu jest właśnie wzajemne „ubezpieczanie się” partnerów — gdy jeden zagra dołek słabo lub jego wynik z jakiegoś powodu nie może być zaliczony stronie, drugi może uratować wynik. Strategicznie warto korzystać z elastycznej kolejności uderzeń: jeśli jeden partner jest w dobrej pozycji, drugi może grać odważniej lub zrezygnować z dobijania na dołku, gdzie wynik jest już zapewniony. Podobnie szerokie możliwości wzajemnej pomocy przy piłce — zaznaczanie jej pozycji, podnoszenie, doradzanie — to realne narzędzia taktyczne, których amatorzy często nie wykorzystują w pełni.
Pułapki w fourball są subtelne i dotykają głównie odpowiedzialności: jeśli gracz nieumyślnie poruszy piłkę partnera lub podniesie ją bez zaznaczenia miejsca, karę ponosi partner, nie sprawca — a wielu graczy tego nie wie. Analogicznie, działania caddie’go gracza przy piłce partnera są przypisywane partnerowi. Warto też pamiętać, że naruszenia związane z kijami (przekroczenie limitu 14) automatycznie obejmują całą stronę — jeden błąd w zestawieniu sprzętu może ukarać oboje partnerów. Świadomość tego, które kary są „zaraźliwe”, a które dotyczą wyłącznie gracza, który naruszył regułę, realnie chroni wyniki strony i pozwala uniknąć niepotrzebnych strat.
Najczęstsze pytania
Czy w fourball obaj partnerzy muszą ukończyć każdy dołek?
Nie. Wystarczy, że jeden z partnerów zakończy dołek zgodnie z regułami — jego wynik staje się wynikiem strony. Drugi partner może, ale nie musi, wbijać piłki do dołka, szczególnie gdy wynik strony jest już zapewniony.
Co się dzieje, gdy gracz przypadkowo poruszy piłkę swojego partnera?
Każde działanie gracza przy piłce partnera jest traktowane tak, jakby podjął je sam partner. Jeśli takie działanie — np. przypadkowe przemieszczenie piłki — naruszyłoby regułę, gdyby wykonał je partner, to kara spada na partnera, nie na gracza, który to faktycznie zrobił.
Czy partnerzy w fourball mogą korzystać z tych samych kijów?
Tak — reguła 23.7 pozwala partnerom dzielić się kijami, pod warunkiem że łączna liczba kijów należących do obu partnerów łącznie nie przekracza 14. To modyfikacja ogólnej reguły 4.1b(2) wprowadzona właśnie dla formatu fourball.
Grę zaczynasz od dobrego wyposażenia — zobacz kije golfowe — sklep GolfHelp.
Powyższe omówienie ma charakter edukacyjny i opisuje regułę własnymi słowami z zachowaniem oficjalnej terminologii R&A. Pełne, wiążące brzmienie przepisu znajdziesz w oficjalnym źródle: Reguła 23 — Reguły Gry w Golfa R&A.