Reguła 5 to fundament każdej partii golfa — precyzuje, czym jest runda, kiedy się zaczyna i kiedy kończy, co gracz może robić przed startem i między dołkami oraz jak powinna przebiegać gra od strony tempa i organizacji. Obowiązuje ona na każdym etapie rozgrywki: zanim postawisz stopę na pierwszym tee, gdy oczekujesz na swój czas startu, gdy ćwiczysz między dołkami i gdy słyszysz sygnał o zawieszeniu gry przez Komitet. Dla amatora ta reguła jest szczególnie ważna, bo jej naruszenia — nawet nieświadome, jak choćby kilka puttów na greenie turniejowym przed zawodami stroke play — mogą skutkować karą lub dyskwalifikacją. Reguła 5 tworzy szkielet organizacyjny rundy golfa, bez znajomości którego trudno bezpiecznie poruszać się po polu w dniu zawodów.
5.1 — Ogólnie o rundzie
Runda golfa to osiemnaście lub mniej dołków rozgrywanych w kolejności ustalonej przez Komitet — nie gracz, lecz Komitet decyduje o porządku gry. Jeśli mecz zakończy się wynikiem nierozstrzygniętym, dogrywka w match play to przedłużenie tej samej rundy (kolejne dołki), natomiast dogrywka w stroke play stanowi nową, odrębną rundę. Gra gracza trwa nieprzerwanie od pierwszego do ostatniego uderzenia, z jedynym wyjątkiem: przerwy zatwierdzonej zgodnie z regułą 5.7a — czas takiej przerwy nie liczy się jako czas „w trakcie rundy”, chyba że konkretna reguła wyraźnie stanowi inaczej.
5.2 — Trenowanie na polu przed rundą lub między rundami
Na potrzeby tej reguły „trenowanie na polu” oznacza dwa rodzaje aktywności: uderzenie piłką (jakąkolwiek piłką, w dowolnym miejscu na polu) oraz sprawdzanie stanu powierzchni greenu przez toczenie piłki lub pocieranie jego nawierzchni. Kluczowe zastrzeżenie: ograniczenia dotyczą wyłącznie gracza — caddie nie podlega tym zakazom i może ćwiczyć swobodnie.
5.2a — Match play
W rozgrywkach match play gracz ma pełną swobodę w kwestii trenowania — może ćwiczyć na polu zarówno przed rundą, jak i w przerwach między poszczególnymi rundami, bez żadnych ograniczeń dotyczących miejsca ani rodzaju aktywności.
5.2b — Stroke play
W dniu zawodów stroke play graczowi nie wolno trenować na polu przed swoją rundą. Dozwolone są jednak trzy wyjątki: puttowanie i czipowanie na pierwszym tee lub w jego pobliżu, trening na wyznaczonym terenie treningowym oraz ćwiczenie na greenie właśnie ukończonego dołka lub w jego pobliżu — nawet jeśli gracz będzie ten dołek rozgrywał ponownie tego samego dnia. Po zakończeniu ostatniej rundy danego dnia gracz może już swobodnie ćwiczyć na polu. Za pierwsze naruszenie grozi kara główna doliczona do pierwszego dołka; kolejne złamanie zakazu skutkuje dyskwalifikacją.
5.3 — Rozpoczynanie i kończenie rundy
Podpunkt 5.3 wyznacza ramy dla dwóch kluczowych kwestii: kiedy runda się zaczyna i kiedy się kończy. Szczegóły obu tych momentów opisują podpunkty 5.3a i 5.3b — znajomość tych granic ma praktyczne znaczenie, bo wiele przepisów dotyczących ćwiczenia, sprzętu i zachowania na polu obowiązuje właśnie „w trakcie rundy”.
5.3a — Rozpoczęcie rundy
Runda gracza rozpoczyna się w chwili, gdy wykona pierwsze uderzenie na swoim pierwszym dołku — nie wcześniej, nie z momentem przybycia na pole. Gracz musi stawić się gotowy do gry dokładnie o wyznaczonej godzinie startu i w miejscu ustalonym przez Komitet; czas startu traktowany jest co do sekundy (godz. 9:00 oznacza 9:00:00, nie „gdzieś do 9:01″). Jeśli start grupy opóźni się z przyczyn niezależnych od gracza — takich jak warunki pogodowe, zbyt wolna gra poprzedniej grupy czy konieczna interwencja sędziego — gracz nie narusza reguły, jeśli był na miejscu i gotowy w momencie, gdy jego grupa mogła faktycznie wystartować.
5.3b — Kiedy runda się kończy
Koniec rundy następuje w różnych momentach zależnie od formatu. W match play runda kończy się z chwilą rozstrzygnięcia wyniku meczu zgodnie z regułą 3.2a(3) lub (4). W stroke play runda gracza jest zakończona, gdy wbije piłkę do dołka na ostatnim dołku — włącznie z sytuacją, gdy musi naprawić błąd wynikający z reguły 6.1 lub 14.7b. Inne formaty stroke play oraz gra fourball mają odrębne zasady określone w regułach 21.1e, 21.2e, 21.3e i 23.3b.
5.4 — Gra w grupach
Podpunkt 5.4 ustala zasadę, że golf rozgrywa się w grupach — skład grupy nie jest kwestią uznaniową gracza, lecz ma ścisłe znaczenie regulaminowe zarówno w match play, jak i stroke play, a jego naruszenie pociąga za sobą poważne konsekwencje.
5.4a — Match play
W match play gracz i jego przeciwnik muszą rozgrywać każdy dołek razem, w tej samej grupie — niedopuszczalne jest, aby rywale grali te same dołki osobno, w różnym czasie lub w różnych składach.
5.4b — Stroke play
W stroke play gracz przez cały czas rundy musi pozostawać w grupie przypisanej mu przez Komitet. Jedyna możliwa zmiana to ta, którą Komitet sam przeprowadzi lub zatwierdzi — bez względu na to, czy zatwierdza ją przed zmianą, czy po fakcie. Samowolne opuszczenie grupy lub dołączenie do innej bez zgody Komitetu grozi dyskwalifikacją.
5.5 — Trenowanie podczas rundy lub w czasie przerwania gry
Podpunkt 5.5 reguluje kwestię ćwiczenia podczas trwania rundy i w czasie jej przerwania — określa, kiedy i gdzie wolno wykonywać uderzenia treningowe, a kiedy jest to całkowicie zakazane. Dotyczy zarówno aktywnego rozgrywania dołka, jak i przerw między dołkami oraz zawieszeń gry.
5.5a — Podczas rozgrywania dołka nie wolno wykonywać uderzeń treningowych
Podczas rozgrywania dołka graczowi nie wolno wykonywać żadnych uderzeń treningowych — dotyczy to każdej piłki i każdego miejsca, zarówno na polu, jak i poza nim. Reguła wskazuje jednak trzy przypadki, które nie są uderzeniami treningowymi: zamachy próbne bez zamiaru trafienia piłki (tzw. practice swing), uprzejme odegranie cudzej piłki z powrotem na obszar treningowy lub do innego gracza, oraz uderzenia wykonywane na dołku, którego wynik został już rozstrzygnięty.
5.5b — Ograniczenie uderzeń treningowych po zakończeniu gry na dołku
Po zakończeniu gry na dołku, a przed pierwszym uderzeniem na kolejnym, gracz zasadniczo nie może wykonywać żadnych uderzeń treningowych. Wyjątek stanowi puttowanie i czipowanie na greenie właśnie ukończonego dołka lub w jego pobliżu, na dowolnym greenie treningowym (reguła 13.1e) oraz na tee następnego dołka. Te ćwiczenia nie mogą jednak być wykonywane z bunkra ani nadmiernie opóźniać gry (reguła 5.6a). Komitet może lokalną regułą zakazać ćwiczenia puttowania i czipowania na greenach dołków.
5.5c — Trenowanie podczas zawieszenia lub innego przerwania gry
Podczas zawieszenia lub innego przerwania gry zgodnie z regułą 5.7a gracz może wykonywać uderzenia treningowe wyłącznie w trzech sytuacjach: gdy dozwala na to reguła 5.5b, w dowolnym miejscu poza polem oraz na obszarze pola wskazanym przez Komitet. Odrębna zasada obowiązuje w match play: jeśli gracze z własnej woli zawiesili mecz i nie zostanie on wznowiony tego samego dnia, mogą do czasu wznowienia ćwiczyć na polu bez żadnych ograniczeń. Kara za naruszenie to kara główna; jeśli naruszenie nastąpiło między dołkami, karę dolicza się do kolejnego dołka.
5.6 — Nieuzasadnione opóźnianie; szybkie tempo gry
Podpunkt 5.6 dotyczy tempa gry — zakaz nieuzasadnionego opóźniania (5.6a) i pozytywny nakaz prowadzenia rundy w szybkim tempie (5.6b) tworzą razem standard, który obowiązuje każdego gracza przez całą rundę i ma wpływ nie tylko na niego samego, ale na wszystkich uczestników pola.
5.6a — Nieuzasadnione opóźnianie gry
Gracz nie może bez uzasadnienia spowalniać gry — ani podczas rozgrywania dołka, ani między dołkami. Reguła dopuszcza krótkie, uzasadnione opóźnienia: oczekiwanie na pomoc sędziego lub Komitetu, nagła kontuzja lub choroba albo inna ważna przyczyna. System kar jest trzystopniowy i progresywny: pierwsze naruszenie kosztuje jedno uderzenie karne, drugie — karę główną, a trzecie — dyskwalifikację.
5.6b — Szybkie tempo gry
Runda powinna być prowadzona w szybkim tempie przez cały czas — to obowiązek każdego gracza, który powinien też zdawać sobie sprawę, że jego tempo wpływa bezpośrednio na grupę grającą za nim. Szybsze grupy należy przepuszczać. Rekomendacje dotyczą każdego etapu gry: czasu przygotowania i wykonania każdego uderzenia, przemieszczania się między uderzeniami oraz dojścia do tee kolejnego dołka po zakończeniu poprzedniego. Gracz powinien przygotowywać się do następnego uderzenia z wyprzedzeniem, tak by gdy nadejdzie jego kolej, być gotowym natychmiast.
5.7 — Przerwanie gry; wznowienie gry
Podpunkt 5.7 reguluje sytuacje, gdy gra zostaje przerwana — kiedy gracz może lub musi się zatrzymać, jak postępować podczas zawieszenia ogłoszonego przez Komitet, gdzie i kiedy wznowić grę oraz co zrobić z piłką w czasie przerwy. Szczegóły obejmują podpunkty 5.7a–5.7d.
5.7a — Kiedy gracz może lub musi przerwać grę
Gracz nie może samowolnie przerywać gry w trakcie rundy — istnieją tylko trzy dopuszczalne przypadki. Pierwszy: Komitet zawiesza grę dla wszystkich i wszyscy gracze muszą się zatrzymać. Drugi: w match play obaj gracze mogą z dowolnego powodu uzgodnić przerwę, o ile nie opóźni to zawodów; jeśli jednak jeden z nich chce wznowić grę, porozumienie traci moc i drugi gracz również musi podjąć grę. Trzeci: pojedynczy gracz może samodzielnie przerwać grę, gdy ma uzasadnione przekonanie, że grozi mu uderzenie pioruna — musi jednak niezwłocznie zgłosić ten fakt Komitetowi.
5.7b — Postępowanie graczy w przypadku zawieszenia gry przez Komitet
Komitet może zawiesić grę na dwa sposoby, z różnymi wymaganiami co do momentu zatrzymania się graczy. Natychmiastowe zawieszenie — stosowane przy bezpośrednim niebezpieczeństwie — wymaga, by gracz natychmiast zakończył grę i nie wykonywał żadnego uderzenia aż do wznowienia; Komitet musi stosować jednoznaczny sygnał informujący o tym trybie. Normalne zawieszenie — np. z powodu zapadających ciemności lub złego stanu pola — wiąże się z innymi wymaganiami, które zależą od tego, czy grupa przebywa między dołkami, czy w trakcie rozgrywania dołka.
5.7c — Postępowanie graczy po wznowieniu gry
Po wznowieniu gry gracz musi podjąć grę dokładnie z miejsca, w którym ją przerwał — na danym dołku lub, jeśli przerwa nastąpiła między dołkami, od tee kolejnego dołka; zasada ta obowiązuje nawet wtedy, gdy wznowienie następuje następnego dnia. Gracz musi być obecny w wyznaczonym miejscu i gotowy do gry dokładnie o czasie ustalonym przez Komitet, nie wcześniej. Jeżeli wznowienie opóźni się z przyczyn zewnętrznych (np. poprzednia grupa musi najpierw zagrać i oddalić się), gracz nie narusza reguły, o ile był obecny i gotowy.
5.7d — Podniesienie piłki, gdy gra jest przerwana; odłożenie i zastąpienie piłki, gdy jest wznowiona
Gdy gra zostaje przerwana na dołku, gracz ma prawo zaznaczyć miejsce swojej piłki i ją podnieść zgodnie z regułą 14.1. Jeśli piłka została podniesiona, przed wznowieniem lub po nim gracz musi odłożyć ją — lub inną piłkę — na pierwotne miejsce, a jeśli nie jest ono dokładnie znane, to w przybliżeniu, zgodnie z regułą 14.2. Jeśli piłka nie została podnięta podczas przerwy, gracz może grać dalej tak, jak leży, albo oznaczyć miejsce, podnieść piłkę i odłożyć ją na pierwotne miejsce.
Co ta reguła oznacza w praktyce
Reguła 5 w praktyce to przede wszystkim świadomość dwóch rzeczy: co wolno robić przed startem i w przerwach między dołkami, oraz jak ważne jest tempo gry. Dla amatora grającego turniej stroke play najczęstszą pułapką jest nieświadome ćwiczenie na greenie turniejowym przed rundą — puttowanie na pierwszym tee lub w jego pobliżu jest dozwolone, ale toczenie piłki po greenie któregokolwiek dołka czy sprawdzanie twardości nawierzchni wyczerpuje definicję „trenowania na polu” i jest zakazane. Pierwsze naruszenie kosztuje karę główną na pierwszym dołku, drugie oznacza koniec turnieju. Caddie gracza nie podlega tym ograniczeniom i może swobodnie ćwiczyć — warto o tym pamiętać, korzystając z pomocy nosiciela.
Tempo gry to drugi filar reguły 5, którego amatorzy często nie doceniają. Spóźnienie na tee to nie tylko kwestia kultury — obowiązują za to surowe kary, a Komitet traktuje wyznaczony czas startu co do sekundy. Warto zatem stawić się na tee z kilkuminutowym zapasem i być gotowym do uderzenia dokładnie o wyznaczonej godzinie. Zakaz nieuzasadnionego opóźniania działa przez całą rundę, a trzystopniowy system kar (jedno uderzenie karne → kara główna → dyskwalifikacja) wyraźnie pokazuje, jak poważnie R&A podchodzi do kwestii szybkiej gry. Przepuszczanie szybszych grup i przygotowywanie się do uderzenia z wyprzedzeniem to nie tylko dobre maniery — to obowiązek wynikający wprost z reguły 5.
Najczęstsze pytania
Czy przed zawodami stroke play mogę się rozgrzać, puttując kilka piłek na jednym z greenów?
Nie — w dniu zawodów stroke play, przed swoją rundą, graczowi nie wolno trenować na greenach dołków turniejowych. Dozwolone jest puttowanie i czipowanie na pierwszym tee lub w jego pobliżu oraz na terenie treningowym. Za pierwsze naruszenie grozi kara główna doliczona do pierwszego dołka.
Co powinienem zrobić, gdy usłyszę sygnał natychmiastowego zawieszenia gry?
Musisz natychmiast przerwać grę i nie wykonywać żadnego uderzenia aż do chwili wznowienia ogłoszonego przez Komitet. Możesz zaznaczyć miejsce swojej piłki i ją podnieść. Gdy gra zostanie wznowiona, musisz podjąć ją dokładnie z miejsca, w którym ją przerwałeś — nawet jeśli wznowienie nastąpi następnego dnia.
Czy między dołkami mogę wykonać kilka uderzeń treningowych z fairwayu, żeby się rozgrzać?
Nie. Między zakończeniem poprzedniego dołka a pierwszym uderzeniem na kolejnym wolno ćwiczyć wyłącznie puttowanie i czipowanie na greenie ukończonego dołka lub w jego pobliżu, na greenie treningowym albo na tee następnego dołka. Uderzenia treningowe z innych miejsc — w tym z fairwayu czy roughu — są zabronione. Z bunkra nie wolno ćwiczyć nawet w dozwolonych lokalizacjach.
Grę zaczynasz od dobrego wyposażenia — zobacz piłki golfowe w GolfHelp.
Powyższe omówienie ma charakter edukacyjny i opisuje regułę własnymi słowami z zachowaniem oficjalnej terminologii R&A. Pełne, wiążące brzmienie przepisu znajdziesz w oficjalnym źródle: Reguła 5 — Reguły Gry w Golfa R&A.