Reguła 9 osadza w regulaminowym kontekście jedną z najbardziej rozpoznawalnych zasad golfa: piłkę gra się z miejsca, w którym spoczywa, bez możliwości samowolnego jej przesuwania czy poprawiania leżenia. W praktyce na każdym polu zdarzają się sytuacje nieoczekiwane — wiatr kuli piłkę z trawy, inny gracz przypadkowo stąpa obok, caddie strąca ją workiem kijów albo gracz sam ją przestawia podczas zamachu próbnego. Reguła 9 wyjaśnia, jak w każdym takim przypadku postępować: czy w ogóle uznać przemieszczenie za fakt, kto odpowiada za jego zaistnienie i czy wiąże się to z karą. Wiedza ta jest niezbędna podczas rundy, gdyż błędna decyzja — na przykład zagranie z nieodpowiedniego miejsca lub niepotrzebne podniesienie piłki — może skutkować nałożeniem kary. Reguła obejmuje zarówno stroke play, jak i match play, a jej przepisy różnicują konsekwencje w zależności od tego, co lub kto był sprawcą przemieszczenia.
9.1 — Piłka grana tak, jak leży
Podpunkt ten stanowi ogólne ramy dla całej reguły 9, wyznaczając jej zakres — określa zasadę gry piłki tam, gdzie spoczywa, oraz sytuacje, gdy piłka w spoczynku zostaje podniesiona lub przemieszczona. Kolejne podpunkty rozwijają szczegóły tych dwóch zagadnień w zależności od okoliczności i sprawcy zdarzenia.
9.1a — Granie piłki z miejsca spoczynku
Piłka spoczywająca na polu musi być grana z miejsca jej spoczynku — to zasada bezwzględna, od której można odstąpić wyłącznie wtedy, gdy same przepisy gry na to pozwalają lub tego wymagają. Wyjątki polegają na graniu z innego miejsca wskazanego przez reguły albo na podniesieniu piłki i jej późniejszym odłożeniu na pierwotne miejsce. Oznacza to, że gracz nie ma prawa samodzielnie „poprawić” swojego leżenia — każde podniesienie lub przesunięcie piłki musi mieć wyraźne umocowanie w regułach.
9.1b — Co zrobić, gdy piłka przemieści się podczas backswingu lub uderzenia
Gdy piłka zaczyna się poruszać już po tym, jak gracz rozpoczął backswing lub samo uderzenie i kontynuuje je do końca, piłka nie może zostać odłożona na poprzednie miejsce — gracz musi zagrać ją stamtąd, gdzie spocznie po uderzeniu, bez względu na to, co wywołało ruch. Jeżeli gracz sam spowodował to przemieszczenie, kwestię ewentualnej kary za ten fakt rozstrzyga reguła 9.4b. Zagranie piłki z miejsca niezgodnego z tą regułą pociąga za sobą karę główną opisaną w regule 14.7a.
9.2 — Podjęcie decyzji, czy piłka przemieściła się i co było przyczyną przemieszczenia
Podpunkt ten wprowadza dwuetapowe postępowanie na wypadek, gdy piłka mogła się poruszyć: w pierwszej kolejności należy ustalić, czy przemieszczenie faktycznie nastąpiło, a następnie — co je wywołało. Oba etapy są nieodzowne, ponieważ od ich wyniku zależy, czy piłka musi być odłożona i czy obowiązuje jakakolwiek kara.
9.2a — Podjęcie decyzji, czy piłka się przemieściła
Piłkę uznaje się za przemieszczoną jedynie w sytuacji, gdy jest to wiadome albo w zasadzie pewne — sama możliwość lub podejrzenie nie wystarczą. Gdy nie można z wystarczającą pewnością stwierdzić, że piłka się ruszyła, traktuje się ją jako będącą nadal w spoczynku i gra z aktualnego miejsca. Ta zasada chroni gracza przed niepotrzebnymi interwencjami w sytuacjach niejednoznacznych.
9.2b — Podjęcie decyzji co spowodowało przemieszczenie piłki
Po potwierdzeniu faktu przemieszczenia należy ustalić jego przyczynę — to ona determinuje zarówno obowiązek odłożenia piłki, jak i ewentualną karę. Reguły rozróżniają dokładnie cztery i tylko cztery możliwe przyczyny przemieszczenia piłki w spoczynku przed uderzeniem: siły natury (reguła 9.3), działanie gracza lub jego caddiego (reguła 9.4), działanie przeciwnika lub jego caddiego w match play (reguła 9.5) oraz wpływ czynnika zewnętrznego lub innego gracza w stroke play (reguła 9.6). Każdy z tych przypadków opisany jest w osobnym przepisie, co umożliwia jednoznaczne zakwalifikowanie sytuacji i podjęcie prawidłowej decyzji.
9.3 — Piłka przemieszczona przez siły natury
Gdy leżącą piłkę przemieszczą siły natury — wiatr lub woda — gracz nie ponosi żadnej kary i gra piłkę z nowego miejsca spoczynku. Wyjątek dotyczy putting greenu: jeśli piłka na greenie była wcześniej podniesiona przez gracza i odłożona, a następnie przemieściła się ponownie z dowolnej przyczyny (w tym wskutek działania sił natury), obowiązuje odłożenie jej na oryginalne miejsce, a nie gra z nowej pozycji. Reguła 9.3 zawiera też dodatkowy wyjątek nakładający obowiązek odłożenia piłki będącej w spoczynku w określonych okolicznościach.
9.4 — Piłka podniesiona lub przemieszczona przez gracza
Przepisy tej reguły stosuje się wyłącznie wtedy, gdy jest wiadome lub w zasadzie pewne, że to gracz albo jego caddie podniósł piłkę będącą w spoczynku lub że jego działanie spowodowało jej przemieszczenie. Wymóg pewności lub praktycznej pewności wyklucza stosowanie tej reguły w przypadkach, gdy sprawstwo gracza jest jedynie możliwe, lecz niepotwierdzone.
9.4a — Kiedy podniesiona lub przemieszczona piłka musi być odłożona
Podniesienie własnej piłki lub spowodowanie jej przemieszczenia przez gracza obliguje co do zasady do odłożenia piłki na oryginalne miejsce — a gdy nie jest ono znane, do jego możliwie dokładnego przybliżenia. Obowiązek ten nie dotyczy jednak dwóch sytuacji: gdy gracz działa zgodnie z regułą zezwalającą na skorzystanie z uwolnienia (i odłożenie lub dropowanie piłki w innym miejscu), albo gdy piłka zaczyna się poruszać dokładnie w momencie rozpoczęcia uderzenia lub backswingu, który jest następnie kontynuowany do końca (co wyczerpuje reguła 9.1b). Poza tymi wyjątkami odłożenie piłki na oryginalne miejsce jest wymogiem bezwzględnym.
9.4b — Piłka podniesiona lub przemieszczona przez gracza
Gracz, który podniesie swoją piłkę w spoczynku, celowo jej dotknie lub spowoduje jej przemieszczenie, otrzymuje karę jednego uderzenia. Reguła przewiduje jednak aż pięć wyjątków zwalniających z tej kary — m.in. gdy podniesienie lub przemieszczenie nastąpiło zgodnie z przepisem uprawniającym do podniesienia i odłożenia piłki, do jej przemieszczenia w celu odłożenia, albo do dropowania lub położenia piłki w innym miejscu. Kolejne wyjątki obejmują przypadkowe przemieszczenie piłki podczas jej szukania lub identyfikacji oraz inne okoliczności opisane w pełnym tekście reguły.
9.5 — Piłka podniesiona lub przemieszczona przez przeciwnika w match play
W grze match play reguła 9.5 wchodzi w życie wyłącznie wtedy, gdy jest wiadome lub w zasadzie pewne, że to przeciwnik bądź caddie przeciwnika podniósł lub przemieścił leżącą piłkę gracza. Jeśli natomiast przeciwnik zagra piłkę gracza jako piłkę niewłaściwą, zastosowanie ma reguła 6.3c(1), a nie przepisy reguły 9.5.
9.5a — Kiedy podniesiona lub przemieszczona piłka musi być odłożona
Gdy przeciwnik podniósł lub przemieścił piłkę gracza, jest zobowiązany odłożyć ją na oryginalne miejsce — a gdy nie jest ono znane, do jego przybliżenia. Od tego obowiązku są dwa wyjątki: odłożenie nie jest wymagane, gdy przeciwnik podarował graczowi następne uderzenie, dołek lub cały mecz, albo gdy podniósł lub przemieścił piłkę na wyraźną prośbę gracza planującego skorzystanie z uwolnienia lub odłożenie piłki w innym miejscu na podstawie reguły.
9.5b — Kara za podniesienie lub celowe dotknięcie piłki lub spowodowanie jej przemieszczenia
Przeciwnik, który podniesie lub celowo dotknie leżącej piłki gracza albo spowoduje jej przemieszczenie, otrzymuje karę jednego uderzenia. Wyjątki od tej kary są trzy: nie ma kary, gdy przeciwnik działał po darowaniu uderzenia lub na prośbę gracza; gdy błędnie zaznaczył i podniósł na putting greenie piłkę gracza, myląc ją ze swoją własną; a także we wszystkich sytuacjach analogicznych do tych, w których sam gracz byłby zwolniony z kary na mocy wyjątków do reguły 9.4b.
9.6 — Piłka podniesiona lub przemieszczona przez czynnik zewnętrzny
Gdy czynnik zewnętrzny — w tym inny gracz lub inna piłka w stroke play — podniósł lub przemieścił piłkę gracza i jest to wiadome albo w zasadzie pewne, gracz nie ponosi kary i odkłada piłkę na oryginalne miejsce (lub przybliżone); zasada ta obowiązuje nawet wtedy, gdy piłka nie zostanie odnaleziona. Natomiast gdy piłka zaginęła i nie można z wystarczającą pewnością stwierdzić, że przyczyną był czynnik zewnętrzny, gracz musi zastosować karę uderzenia i odległości zgodnie z regułą 18.2. Gdy inny gracz zagrał piłkę gracza jako piłkę niewłaściwą, zastosowanie mają odrębne przepisy.
9.7 — Znacznik podniesiony lub przemieszczony
Podpunkt ten reguluje sytuację, w której znacznik zaznaczający miejsce podniesionej piłki sam zostanie podniesiony lub przemieszczony, zanim gracz zdąży odłożyć piłkę. Znacznik jest kluczowym punktem odniesienia wskazującym, gdzie piłka ma być przywrócona — dlatego przepisy precyzują, jak postąpić, gdy i on ulegnie przemieszczeniu.
9.7a — Piłka lub znacznik muszą być odłożone
Gdy jest wiadome lub w zasadzie pewne, że znacznik gracza został podniesiony lub przemieszczony z jakiejkolwiek przyczyny — łącznie z działaniem sił natury — gracz przed odłożeniem piłki ma do wyboru dwa równorzędne działania: albo bezpośrednio odłożyć piłkę na jej oryginalne miejsce, albo najpierw umieścić znacznik w tym miejscu, aby zaznaczyć je dla celów późniejszego odłożenia. Oba rozwiązania prowadzą do prawidłowego przywrócenia piłki na właściwą pozycję.
9.7b — Kara za podniesienie znacznika lub spowodowanie jego przemieszczenia
Gracz lub — w match play — jego przeciwnik, który podniesie znacznik gracza albo spowoduje jego przemieszczenie w czasie, gdy piłka jest podniesiona, lecz jeszcze nie odłożona, otrzymuje karę jednego uderzenia. Wyjątek jest jednak szeroki: we wszystkich przypadkach, w których gracz lub przeciwnik nie ponieśliby kary za podniesienie samej piłki albo przypadkowe spowodowanie jej ruchu zgodnie z wyjątkami do reguł 9.4b i 9.5b, kara nie dotyczy też analogicznych sytuacji ze znacznikiem. Zagranie piłki z niewłaściwego miejsca z naruszeniem reguły 9.7 skutkuje karą główną z reguły 14.7a.
Co ta reguła oznacza w praktyce
Najważniejsza praktyczna nauka z reguły 9 to świadomość, że każda nieplanowana zmiana miejsca piłki na polu rodzi natychmiastowe pytanie: co teraz? Gracz powinien w pierwszej kolejności rozstrzygnąć, czy przemieszczenie w ogóle nastąpiło — jeśli nie jest to wiadome ani w zasadzie pewne, piłkę gra się z aktualnego miejsca bez żadnych dodatkowych czynności. Dopiero po potwierdzeniu faktu przemieszczenia należy zidentyfikować sprawcę, bo to przyczyna determinuje, czy piłka musi wrócić na poprzednie miejsce i czy ktokolwiek ponosi karę. Warto zapamiętać, że siły natury zazwyczaj nie rodzą kary i piłkę gra się z nowego miejsca, natomiast własne działanie lub działanie caddiego niesie ryzyko kary jednego uderzenia za podniesienie lub przypadkowe przestawienie piłki.
Odrębną, praktycznie istotną kwestią jest sytuacja, gdy ruch piłki zaczyna się dokładnie w momencie backswingu lub uderzenia — reguła 9.1b nakazuje wówczas kontynuować uderzenie i zagrać piłkę z miejsca, gdzie spocznie, bez możliwości cofnięcia jej do oryginalnego miejsca. Na putting greenie warto mieć na uwadze szczególny wymóg: piłka uprzednio podniesiona i odłożona na greenie, która następnie się przemieści nawet wskutek wiatru, musi być odłożona z powrotem, a nie zagrana z nowej pozycji. Staranne obchodzenie się ze znacznikiem to również ważny nawyk — jego przypadkowe potrącenie lub zgubienie może kosztować jedno uderzenie karne, a brak znacznika w chwili odłożenia piłki utrudnia prawidłowe odtworzenie oryginalnego miejsca.
Najczęstsze pytania
Wiatr przesunął moją piłkę leżącą na fairwayu. Czy ponoszę karę i skąd gram?
Nie ma kary. Siły natury, takie jak wiatr, przemieszczające piłkę nie skutkują żadną karą dla gracza — piłkę gra się po prostu z nowego miejsca, gdzie się zatrzymała.
Przypadkowo potrąciłem własną piłkę podczas wyjmowania kija z worka. Co teraz?
Reguła 9.4b zakłada co do zasady karę jednego uderzenia za spowodowanie przemieszczenia własnej piłki, jednak przewiduje kilka wyjątków. Piłkę należy odłożyć na oryginalne miejsce zgodnie z regułą 9.4a; czy kara obowiązuje, zależy od tego, czy dana sytuacja mieści się w jednym z wyjątków przewidzianych przez tę regułę.
Moja piłka zaczęła się poruszać dokładnie gdy zaczynałem backswing. Czy mogę ją odłożyć i zagrać z oryginalnego miejsca?
Nie. Reguła 9.1b stanowi, że jeśli piłka zaczęła się poruszać po rozpoczęciu backswingu lub uderzenia i gracz kontynuuje to uderzenie, piłka nie może być odłożona — gracz musi zagrać ją z miejsca, w którym spocznie po wykonanym uderzeniu.
Grę zaczynasz od dobrego wyposażenia — zobacz gripy w GolfHelp.
Powyższe omówienie ma charakter edukacyjny i opisuje regułę własnymi słowami z zachowaniem oficjalnej terminologii R&A. Pełne, wiążące brzmienie przepisu znajdziesz w oficjalnym źródle: Reguła 9 — Reguły Gry w Golfa R&A.